Dzieje się - Teatr

Nie żyje Ludwik Flaszen, współzałożyciel Teatru Laboratorium

2020-10-26 10:02:15

Nie żyje Ludwik Flaszen. Współzałożyciel i współanimator Teatru Laboratorium przez cały okres jego istnienia (1959–1984); wieloletni partner twórczego dialogu z Jerzym Grotowskim. Krytyk literacki i teatralny, autor książek „Cyrograf”, „Teatr skazany na magię” oraz „Grotowski & Company” zmarł 90 lat w Paryżu.

Ludwik Flaszen

Ludwik Flaszen - życie i twórczość

Ludwik Flaszen urodził się w 1930 roku Krakowie, dzieciństwo spędził w Czechowicach-Dziedzicach, w 1939 roku wyjechał z rodzicami do Krakowa, rok później do Lwowa, skąd – w ramach wywózki – trafił do Republiki Maryjskiej. Do Polski wrócił w 1946 roku, ukończył gimnazjum, a następnie podjął studia na Wydziale Polonistycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jako krytyk debiutował w 1948 roku na łamach „Przekroju”. Uczeń Kazimierza Wyki, wraz z Janem Błońskim, Andrzejem Kijowskim i Konstantym Puzyną należał do tzw. krakowskiej szkoły krytyków. W latach 1951–1956 związany z tygodnikiem „Życie Literackie”, w którym prowadził rubrykę „Z notatnika szalonego recenzenta”, publikował również w „Przekroju”, „Nowej Kulturze”, „Przeglądzie Kulturalnym”. Dał się poznać jako dociekliwy obserwator nie tylko życia literackiego, ale przede wszystkim społecznego. W roku 1956 roku został zwolniony z redakcji „Życia Literackiego”, a dwa lata później pozbawiony debiutu książkowego. Zbiór jego artykułów „Głowa i mur” przeznaczono na przemiał. Część tekstów ukazała się w drugim wydaniu „Cyrografu” w 1974 oraz w roku 1996, w wersji zmienionej i poszerzonej.

Krytyka teatralna początkowo stanowiła margines działalności krytycznej Flaszena. Zmieniło się to w 1953 roku, kiedy trafił do Teatru im. Juliusza Słowackiego, a następnie objął w nim funkcję kierownika literackiego. W roku 1957 zastąpił Sławomira Mrożka w fotelu recenzenckim krakowskiego dziennika „Echo Krakowa”. Za sprawą zjadliwego tonu zyskał w środowisku krakowskim przydomek „Robespierre”. Regularnie publikował również na łamach „Współczesności” oraz „Przeglądu Kulturalnego”. Pisywał zarówno o głównym nurcie teatralnym, premierach krakowskich teatrów Słowackiego i Starego, jak i poczynaniach środowisk wywodzących się z awangardy, np. teatru Cricot II Kantora czy Teatru 38 Waldemara Krygiera.

Flaszen zasłynął również jako tłumacz z języka rosyjskiego. Jako pierwszy w Polsce przełożył fragmenty „Problemów poetyki Dostojewskiego” Michała Bachtina, które opublikował wrocławski miesięcznik „Odra” (1966, 1967 i 1974). W jego przekładzie ukazały się też „Bajki rosyjskie” (1962) oraz zbiór opowiadań dziewiętnastowiecznych pisarzy rosyjskich „Onager”. Z języka francuskiego przełożył teksty Jerzego Grotowskiego, m.in. „Wschód – Zachód” oraz „Tu es le fils de quelqu’un”.

W 1959 przeniósł się do Opola, by jako kierownik literacki wraz z Jerzym Grotowskim prowadzić Teatr 13 Rzędów. Po latach, w liście do Zbigniewa Osińskiego, Grotowski następująco opisał to zdarzenie: „Ludwik pisywał bardzo krytycznie o mnie jako o reżyserze i właśnie Ludwik dostał propozycję objęcia dyrekcji w Opolu i scedował tę propozycję na mnie (mówiąc: «Pan będzie dyrektorem i reżyserem, a ja będę głównym Pana współpracownikiem» – nie byliśmy wtedy jeszcze nawet na «ty»”. Bliska współpraca Flaszena z Grotowskim przywodzi na myśl słynne duety z historii teatru XX wieku: Juliusz Osterwa – Mieczysław Limanowski oraz Konstantin Stanisławski – Władimir Niemirowicz-Danczenko. Jak pisał podkreślał Grotowski: „W naszej współpracy z Ludwikiem jego uderzająca, ożywcza rola polegała na tym, by być advocatus diaboli”. Flaszen pełnił w Teatrze Laboratorium funkcję wewnętrznego krytyka lub – jak ujął to Eugenio Barba „wiecznego sceptyka”. Efektem jego pracy były przede wszystkim teksty: zarówno zwięzłe komentarze do przedstawień publikowane regularnie w biuletynie zespołu „Materiały – Dyskusje”, jak i te mające charakter syntez czy poświęconych sztuce aktorskiej. Autor słynnej formuły „teatr ubogi” z 1962 roku.

W drugiej połowie lat sześćdziesiątych Flaszen zaczął prowadzić seminaria teoretyczne dla zagranicznych stażystów Teatru Laboratorium, a w latach siedemdziesiątych został „aktorem-animatorem”. Początkowo prowadził „Dialogi w grupie”, następnie staż „Medytacje na głos”, uczestniczył także w projekcie „Drzewo Ludzi”. W okresie 1980–1984 pełnił funkcję dyrektora Teatru Laboratorium. Po samorozwiązaniu zespołu zamieszkał w Paryżu. Prowadził liczne staże, współpracował z wieloma ośrodkami teatralnymi, uczestniczył w konferencjach naukowych. W 1989 roku zadebiutował jako reżyser, realizując w Théâtre La Chamaille w Nantes we współpracy z Claudine Hunault spektakl „Marzyciele”, do którego napisał scenariusz, i w którym również wystąpił. W latach dziewięćdziesiątych współpracował m.in. z Teatro Libero z Palermo. W Polsce jako reżyser zadebiutował w 1995 roku, przygotowując spektakl „Biesy albo mały Plutarch” na podstawie Dostojewskiego w Starym Teatrze w Krakowie.

W 2001 roku we współpracy z Carlą Pollastrelli i Renatą Molinari Ludwik Flaszen zredagował, antologię „Il Teatr Laboratorium di Jerzy Grotowski (1959–1969)”. Autor książki „Grotowski & Company”, która ukazała się w językach: angielskim (2010), francuskim (2013), włoskim (2014), portugalskim (2015), hiszpańskim (2016) i polskim (wersja rozszerzona, pt. „Grotowski & Company. Źródła i wariacje”, 2014). 

Laureat licznych nagród, w 2000 roku został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej, a w 2009 złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. W 2014 roku otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu w Turynie. Bohater filmów dokumentalnych: „Cyrograf nie podpisany… Ludwik Flaszen i jego wędrówki” Elżbiety Sitek (1997) oraz „Grotowski ← Flaszen” Małgorzaty Dziewulskiej (2010).

Od października 2018 roku w Instytucie im. Jerzego Grotowskiego działa Czytelnia im. Ludwika Flaszena, w której znajduje się księgozbiór Ludwika Flaszena liczący ponad 6 tys. woluminów.

Bibliografia prac Ludwika Flaszena: https://grotowski.net/narzedziownia/bibliografie/ludwik-flaszen
Wybór zdjęć z wizyt Ludwika Flaszena w Ośrodku i Instytucie Grotowskiego w latach 1991–2016: https://grotowski.net/mediateka/ikonografia/ludwik-flaszen-we-wroclawiu-1991-2016

ip

zdjęcie: Ludwik Flaszen, fot. z Archwium Ludwika Flaszena

Słowa kluczowe: krytyk, biografia, życie, śmierć, 2020, pisarz
Komentarze
Redakcja dlaStudenta.pl nie ponosi odpowiedzialności za wypowiedzi Internautów opublikowane na stronach serwisu oraz zastrzega sobie prawo do redagowania, skracania bądź usuwania komentarzy zawierających treści zabronione przez prawo, uznawane za obraźliwie lub naruszające zasady współżycia społecznego.
Zobacz także
kaseta VHS
Teatr Polski w Poznaniu zbiera kasety VHS do nowego spektaklu Poznań

Do scenografii przedstawienia "Don Juan" Wiktora Bagińskiego potrzeba zebrać bardzo dużo kaset.

Opera Wrocławska
Opera Wrocławska przenosi spektakle do sieci

W listopadzie za darmo zobaczyć będzie można 5 streamów na żywo.

Jestem kim chcesz - audiomusical
Teatr Muzyczny Roma i Audioteka nagrali pierwszy polski audiomusical [WIDEO]

"Jestem kim chcesz" to historia na motywach Pigmaliona George'a Bernarda Shawa.

Polecamy
Ziemianie spektakl WTL
"Ziemianie" - przedstawienie dla dzieci do zobaczenia online

Wrocławski Teatr Lalek zaprasza na kolejną niedzielę ze spektaklem online!

Cirque du Soleil - Behind the Curtain
Cirque du Soleil zaprasza za kulisty widowiskowych spektakli [WIDEO]

Zobaczcie cały proces tworzenia wybranych programów Cirque du Soleil.

Polecamy
Ostatnio dodane
kaseta VHS
Teatr Polski w Poznaniu zbiera kasety VHS do nowego spektaklu Poznań

Do scenografii przedstawienia "Don Juan" Wiktora Bagińskiego potrzeba zebrać bardzo dużo kaset.

Opera Wrocławska
Opera Wrocławska przenosi spektakle do sieci

W listopadzie za darmo zobaczyć będzie można 5 streamów na żywo.

Popularne
Zmarł Dariusz Siatkowski
Zmarł Dariusz Siatkowski

11 października, w wieku 48 lat, zmarł znany polski aktor, Dariusz Siatkowski. Przyczyna śmierci nie jest znana, jak poinformował Teatr im. Jaracza w Łodzi, gdzie przez ostanie lata pracował aktor, śmierć nastąpiła nagle w jednym z hoteli poza Łodzią.

Casting do "High School Musical"!
Casting do "High School Musical"!

Gliwicki Teatr Muzyczny organizuje Casting do przedstawienia "High School Musical"!

Makbet - kondycja mordercy
Makbet - kondycja mordercy Kraków

Napisana około 1606 roku tragedia Williama Shakespeare’a jest jednym z lepszych dramatów o "ciemnej stronie ludzkiej duszy". Jak poradził sobie z nim Andrzej Wajda, reżyser spektaklu w Teatrze Starym?